09 May 2017

"POETEKA - Tirana in Between" - Maj 2017 May - Jasna Dimitrijević

Shkrimtar në Rezidencën letrare 

"POETEKA - Tirana in Between" - Maj 2017 

Rezidenca letrare "POETEKA - Tirana in Between - 2017" gjatë muajit Maj mirëpret tregimtaren dhe kritiken letrare Jasna Dimitrijević.

Ky program mbështetet nga rrjeti europian për letërsinë dhe librat - TRADUKI, në të cilin marrin pjesë Austria, Bosnje-Hercegovina, Bullgaria, Gjermania, Kosova, Kroacia, Lihtenshtajn, Mali i Zi, Maqedonia, Rumania, Serbia, Sllovenia, Shqipëria dhe Zvicra. 

Prej një jave qëndrimi në Tiranë, ajo ka ndjekur veprimtaritë kulturore të kryeqytetit, është bërë pjesë e jetës urbane dhe e veprimtarive të ndryshme artistike. 
Gjatë ditëve në vijim Jasna Dimitrijević do të përfshihet në lexime publike, do të japë intervista për mediet, do të jetë e ftuar për leksion në Universitetin e Arteve si dhe do të bashkëpunojë për projekte të ardhshme me përkthyesin Ben Andoni.

Jasna Dimitrijević (1979, Negotin, Serbi), ka studiuar Letërsi të Përgjithshme dhe Teori Letërsie. Ajo është kritike letrare dhe autore tregimesh të cilat janë publikuar në revista dhe antologji të botuara të rajonit tonë dhe Europës (Liceulice, Poučak o nizovima, Booksa, Beton, Ulaznica, Zarez, Beležnica, Novi kaos, Arteist, Urbani vračevi, Literatura, Lichtungen). 

Tregimet e Jasna Dimitrijević janë shpallur fitues në konkurse të ndryshme të prozës së shkurtër (në Vranac, Beležnica, Ulaznica), ndërkohë që libri i saj me tregimeve "Prepoznavanja" (Recognitions, 2015) u botua pasi u shpall fitues i vendit të parë në konkursin e krijimtarisë në dorëshkrim, organizuar nga Biblioteka Karlo Bijelicki (Sombor), si dhe u përzgjodh në shortlist-ën e librave më të mirë që konkuronin për çmimin kombëtar Biljana Jovanović dhe Dušan Vasiljev (2015), e prej këtej më pas u bë fitues i çmimit Mirko Kovač për shkrimtarët e rinj ( në hapësirën e ish- Jugosllavisë). 

Jasna Dimitrijević është bashkëorganizatore e konkursit të parë Biber, mbi tregimin më të mirë shkruar rreth pajtimit, konkurs i organizuar për tregimet e shkruara në gjuhën shqipe, maqedonase, boshnjake, malazeze, kroate dhe serbe. Ajo është bashkëhartuese e përmbledhjes shumëgjuhëshe me tregime të zgjedhura.

06 April 2017

Writers and Literary Translators in Residence "POETEKA - Tirana in Between '17 - DAIM MIFTARI

Shkrimtar në Rezidencën letrare POETEKA - Tirana in Between '07 

Autori që çel veprimtaritë në Rezidencën letrare "POETEKA - Tirana in Between - 2017" është poeti shqiptar nga Maqedonia, Daim Miftari

Gjatë qëndrimit në Tiranë, ky autor do të bëhet pjesë e veprimtarive me lexime publike, përfshirjes në diskutime e bashkëpunime me mediet dhe katedrat universitare.

Daim Miftari lindi në Gostivar, (1979). Ka studiuar në degën e Gjuhës dhe Letërsisë shqiptare në Fakultetin Filologjik "Bllazhe Koneski" në Shkup, ku edhe ka magjistruar me temë: "Individualiteti poetik i Xhevahir Spahiut". Ka punuar si gazetar, përkthyes dhe mësimdhënës në shkollë të mesme. Jeton në Shkup.

Botime: "Tingujt e heshtjes", (Qendra për Kulturë ASNOM, 2007), "As ëndrra për nesër", (Shkup , 2010) "Zemjata na zborot/Toka e fjalës", botim në maqedonisht dhe shqip (Shtëpia Botuese "Silsons", Shkup, 2011), "Vetëm" (Logos A, Shkup, 2013), "Përtej mureve", "Shkup, 2016.)

Për krijimtarinë e Daim Miftarit kanë shkruar studiues dhe krijues si Ahmet Selmani, Shqiptar Oseku, Lindita Ahmeti, Salajdin Salihu. Sipas akademikut Ali Aliu, ky poet është njëri ndër më të talentuarit në poezinë e sotme shqipe.
Poezi e këtij autori janë përfshirë në antologjitë: "Letërsia shqipe" (Maqedoni, 2008), Antologjinë e poetëve "A Dangerous Metod", (Albas, Tiranë 2015.) Dai Miftari ka qenë i ftuar në manifestime letrare si "Shkupi lexon", 2016, në "Mbrëmjet poetike të Strugës", n 2009, ku poezi janë përfshirë në botimet e këtij evenimenti, në shqip, maqedonisht dhe anglisht, etj.

Rezidenca letrare "POETEKA - Tirana in Between" e zhvillon veprimtarinë e saj prej 5 vjetësh, si një bashkëpunim mes rrjetit TRADUKI, Ministrisë së Kulturës së Republikës së Shqipërisë, Ambasadës Gjermane dhe Ambasadës Austriake në Tiranë.

16 March 2017

WINNERS of Writers and Literary Translators in Residence POETEKA - Tirana in Between ‘17

Dear Poeteka's Friends,

 

It's our honour to inform you that the International Jury of the Literary Writers and Translators in Residence "POETEKA - Tirana in Between '17" – a collaboration with TRADUKI  and Albanian Ministry of Culture - elects among considerable and precious nominations of this year, the new year five authors from regional literary scene, who will have their home in Tirana this year.

 

The list of participants in POETEKA - Tirana in Between 2017:


Shpëtim Selmani

Jasna Dimitrijević

Gašper Malej

Daim Miftari

Jasna Šamić


Many innovative events will enrich the literary life of the Albanian capital through the activities, which will be organized on this occasion; public readings, translations, poetry-film, discussions, debates and other collaborations will be held meanwhile, between authors in the residence and local authors.

16 January 2017

‘Poeteka - Tirana In Between 2017’ - Writers and Literary Translators Residence

Call for applications

 

 The Residence's Programme for Writers and Literary Translators 'Poeteka - Tirana In Between 2017', is launched again for the fifth following year.

 

The Residency is organized by POETEKA (a cultural association in Tirana, which is active since 2004 as a Literature Festival, Literary Review and Publishing House) in cooperation with the TRADUKI Literary Network as well as in partnership with Albanian Ministry of Culture and other local partners.

The Literary Residence Programme is open to welcome fiction writers, poets, literary translators, essayists, playwrights and screenplay writers from Southeast Europe (Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Kosova, Macedonia, Montenegro, Romania and Serbia and Slovenia).

We are particularly paying attention in writers who are innovative, who handle in their works contemporary thematic and topics, or translators who work to and for the languages contained in translation program of TRADUKI European Network for literature and books.

 

The residential scholarships are available in the Spring and Autumn season of the year 2017, starting from March 15th.

 

The fellowship for the writers includes:

- 4 week stay in an apartment in Tirana (the apartment is located in one of the areas that still kept the spirit and the traditional lifestyle of the Albanian Capital)

- international travel costs cover up by the organiser

- expenses-contribution to cost of living € 800 per each fellowship

- a Wi-Fi internet connection

- a cell‐phone with Albanian SIM card (for the duration of the stay)

and other common facilities necessary for normal living and working activities.

 

The application consists of:

1 - a bio-bibliography – a short curriculum vitae (CV) and art life, including the list of the works published (in Albanian or English– max. half page);

2 - a synopsis of the project to be undertaken during four week staying in Tirana (max. half page);

3 - the full address (phone number and e-mail address);

 

The applications should be sent via e-mail in the following addresses:

infopoeteka@gmail.com

or

arianleka@ymail.com

 

The deadline for the applications is:

February 15, 2017.

 

Only the winner applicants will be informed about the decision of the Jury by e-mail latest by March 01st 2017.


The fellowships will be awarded by an international qualified Jury, consisting of individuals with experience in literature.

The list of winners will be also pubished in our Face Book Page (Poeteka Albania) and in its web: http://poeteka.blogspot.al


 (To make the process easier, applicants may annotate also the convenient months, if would be declared as an eventual winner.)

 

‘Poeteka - Tirana In Between 2017’ - Writers and Literary Translators Residence


06 December 2016

POETEKA dhe CELAP, në një projekt të përbashkët

Ditën e hënë, 21 Nëntor 2016, në Qendrën Multimediale të UET, Aula Magna, Poeteka, në bashkëpunim me Qendrën për Etikë, Ligj dhe Filozofi të Aplikuar (CELAP, Beograd, Serbi) paraqitën projektin e përbashkët "Out of Sight: Poverty, Rurality, Gender" si dhe përuruan numrin 42 të revistës (dimër 2016

Projekti ishte pjesë e aktiviteteve të Programit Rajonal për Promovim e Kërkim në Ballkanin Perëndimor, mbështetur nga Agjencia zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC), Departamenti Federal i Punëve të Jashtme dhe Universiteti i Freiburg. Aktiviteti ishte konceptuar në tri pjesë, të cilat ndërthureshin me njëra-tjetrën.

Pjesa e parë iu kushtua temave sociale, moskuptieve dhe keqkuptimeve mes fqinjëve në rajon, të drejtat qytetare si dhe aktivizmit në kulturë dhe në politikë, pasqyruar në faqet e revistës "Poeteka" (partnere e Eurozine) përgjatë 5 numrave të botuar në vitin 2016. Kjo pjesë e programit u drejtua nga shkrimtari dhe studiuesi Arian Leka. Gjatë prezantimit të tij ai paraqiti gjendjen e letërsisë shqiptare përballë temave të reja e të mprehta sociale të mbetura jashtë këndvështrimit, të tilla si varfëria, çështjet gjinore, ruralizmi dhe grupet e marginalizuara sociale.


Më pas diskutimin me pjesëmarrësit e vazhdoi përkthyesi dhe gazetari Ben Andoni, që solli në vëmendje të pjesëmarrësve fakte historike të botimit të letërsisë së fqinjëve në kulturat e njëri-tjetrit, veçanërisht të asaj shqiptare, serbe, kroate, maqedonase dhe malazeze, të konsideruara shpesh nga propagandat e tyre si "armik letrar" apo si "letërsi e ndaluar". 

Pas kësaj ai vazhdoi me zhvillimet e fundit, duke u ndalur në përpjekjet e botuesve shqiptarë për të ndryshuar gjendjen e botimeve të autorëve të rajonit, duke veçuar mes tyre revistën "Poeteka" dhe "Botimet Poeteka", të cilat që prej 10 viteve e sjellin këtë "letërsi të panjohur" më pranë lexuesit. Për të ilustruar këtë, ai solli rastet e përkthimeve në gjuhën shqipe të autorëve të rajonit si dhe Milutin Bojić, Milorad Pavić, Vasko Popa, Abdulah Sidran, Daša Drndić, Drago Janćar, Tomaz Šalamun, Srdjan Valjarević, Vladimir Arsenijević, Srdjan Srdić, Jasmina Topic, Renato Baretić, Edo Popović, Aleš Debeljak, Enes Karić, Emir Imamović Pirke, Mile Stojić, Ferida Duraković, Faruk Šehić, Senadin Musabegović, Goran Simić, Nikola Madžirov, Kata Kulavkova,  Aleko Popov, Georgy Gospodinov etj. 


Pjesa e tretë e veprimtarisë iu rezervua autores Jelena Ćeriman, punonjëse e Qendrës për Etikë, Ligjshmëri dhe Filozofi të Aplikuar. Përmes perspektivave dhe qasjeve të saj autorja përdori teknikat multimediale të transmetimit, intervistat e integruara, ditarët e studiuesve nga Kosova dhe Serbia si dhe fotografi të ekspozitës me titull "Jashtë Vëmendjes: Varfëria, Ruraliteti, Gjinia" duke paraqitur kështu për audiencën problematikën e shoqërive në krizë të tejzgjatur. Jo vetëm varfëria e tyre në Serbi dhe Kosovë, por edhe jeta e tyre e margjinalizuar ishte në fokus të të 28 fotografive të përzgjedhura mes qindra të tjerave.

Jelena Ćeriman përcolli qëndrimin se këto qasje, përmes hulumtimit dhe dokumentimit faktik, mund të jenë pikënisja e politikës së dialogut mes vendeve tona, e cila mund të gjejë një mbështetje më të madhe njerëzore dhe institucionale.


Pas kësaj paraqitjeje, pjesëmarrës si Prof. Aleksandër Dhima, Prof. Pandeli Çina, poetët Demir Gjergji dhe Eljan Tanini, i cili ka edhe përvojat e tij në drejtim të fotografimit të realitetit, dialoguan mbi metodat kërkuese, hapat e mëtejshëm për zhvillimin e projektit dhe dobitë e këtij bashkëpunimi. Pjesëmarrës ne aktivitet ishin profesorë të antropologjisë kulturore dhe shkencave të komunikimit, shkrimtarë, gazetarë, përkthyes, studentë të shkencave humane dhe të arteve vizuale, si dhe anëtarë të rrjetit kulturor "Poeteka". Në numrin e fundit të revistët letrare "Poeteka" është botuar një suplement rreth kësaj teme, shoqëruar me foto dhe intervista, nga Milena Bratić, Olga Stojkov, Stara Pazova, Jana Vukoičić, Milica Mitrović.

 

_______________


Shënimee në vijim nxjerrë nga ditaret e studjuesve, gjatë hulumtimeve të kryera për kërkimet se si funksionojnë sistemet e mbrojtjes sociale në Kosovë dhe në Serbi. 

Shënimet, së bashku me disa intervista të marra nga njerëz të zonave të margjinalizuara u paraqitën në një studim të autores Jelena Ćeriman. 

Prej kësaj lënde më pas u krijua një ekspozitë me 28 fotografi të bërë nga po këta njerëz të margjinalizuar, nga gra dhe vajza të reja, nga persona me aftësi të kufizuar (përgjithmonë), nga të papunë, banorë të zonave rurale, të mbetur pa përkujdesje shëndetësore apo sociale, pa siguri në të jetuar si pa arsimmin formal. Të gjithë këta njerëz që për sistemin ekzistojnë vetëm si numra, sollën foto të jetës dhe të komuniteteve që përfaqësojnë.


Shënime nga ditarët e studiuesve:

"Ky lloj njeriu që intervistova ishte paksa i vështirë për t'u gjetur, duke pasur parasysh se shtëpia në të cilën ajo jeton është në një vrimë aspak e dukshme nga rruga kryesore. Pasi e takuam ajo më shpjegoi se jetonte në një kasolle në pronësi të komunës dhe se atje jetonin edhe shumë refugjatë të tjerë. Kur hyra, takova nënën e saj, e cila më përshëndeti shkurt dhe doli menjëherë. E intervistuara më tha më pas se atë ditë kishin pasur një grindje dhe nuk kishin folur me njëra-tjetrën. Sapo hyra në shtëpi ndjeva erën e mykut dhe igrasinë, por përtej kësaj, hapësira ku ato jetonin ishte e rregullt dhe e pastër, edhe pse ajo shtëpi është një shtëpi shumë e vogël. Intervista kaloi pa ndërprerje, e intervistuara ime ishte shumë e qetë dhe bisedoi sinqerisht për gjithçka."

"Kur hyra në shtëpinë e njeriut që do të intervistoja ndjeva një erë të pakëndshme, si një ushqim i prishur ose diçka të tillë. Sapo hyra në dhomën e ndenjjes, pashë se mobiljet ishin shumë të vjetra, se ata kishin vetëm një divan dhe një tryezë me më pak karrige se sa ishin njerëz të pranishëm në dhomë (...) Intervista ishte mjaft e vështirë për shkak se e vështirë ishte historia e jetës së tyre. Gjatë gjithë kohës unë mendoja mbi erën e pakëndshme, se sa nxehtë ishte brenda dhe insektet e panumrëta e të shumëllojshëm që fluturonin vazhdimisht përreth."


Fotoekspozitë dhe intervista:


Milena Bratić, "Pritshmëritë e paplotësuara", Sombor, Serbia, 2015

"Mendova se si t'ia paraqisja çështjen time, por befas më goditi ideja për ta fotografuar pamjen e një libreze pune të paplotësuar, me asnjë të dhënë punësimi në të. Unë kam një diplomë kolegji, kam vetëm një vit përvojë pune dhe jam gati 30 vjeç. (...) Një person me paaftësi, aq shumë i arsimuar dhe që nuk ka punë, dua të them se nuk ka asnjë punë dhe që shqetësohet për të më ndihmuar mua... (...) Unë kam shumë çertifikata, kam dëshmi të shumëllojshme mbi zotësitë  e mia si dhe një arsimim të gjerë, le të themi, por unë rri në shtëpi duke u kujdesur për veten, vetëm unë e di se si e bëj këtë, dhe kjo është keqardhja më e madhe që kam në zemrën time."


Olga Stojkov "Biçikletë", Stara Pazova, Serbia, 2015

"Unë jam i vjetër tashmë, kam lindur në vitin 1959 dhe është shumë e vështirë për mua që të eci. Dhe jam gjithashtu i sëmurë nga zemra dhe lodhem shpejt. Lodhem kur ngas biçikletën por, edhe në qoftë se eci, këmbët e mia lëndohen aq shumë. (...) Unë do e vlerësoja shumë, për shembull, nëse dikush do të kishte një biçikletë të hedhur dikun përreth dhe, në qoftë se ata duan të ndihmojnë, duhet vetëm të më dërgojnë një biçikletë. E mirë, sepse kam nevojë për të. Dyqani dhe varrezat janë shumë larg prej këtu, unë nuk mund të eci në distanca të gjata dhe, e treta, krahu im i djathtë është i thyer e mua nuk më lejohet të mbaj pesha në dorë. A, po, biçikleta do të thotë shumë për mua, sepse ajo më ndihmon, mbart pesha, kështu që kur të shkoj për te varrezat do të kem vënë edhe një shat në të, ndonjë grabujë, ajo është gjithashtu e rëndë dhe po ashtu, gruan që sjell ushqim në varreza e që më dha edhe mua pak. Kam nevojë ta fus në qese ushqimin dhe kam vënë edhe një fshesë për të pastruar rreth varrit dhe gjëra të tjera si kjo ... Biçikleta më ndihmon shumë."


Jana Vukoičić "Mungesa e ujit", Mitrovicë, Kosovë 2016

"Ne kemi nevojë për furnizim më të rregullt me ujë për familjen, bujqësinë... E pra, sepse ne jetojmë në fshat, në fshat dhe ne duhet të kemi shumë ujë, por sot askush nuk e ka atë këtu ... "

 

Përktheu nga angishtja Silvana Leka


______________

The text is a result of the project Out of Sight: Poverty, Rurality, Gender", implemented within the RRPP programme framework.

The RRPP promotes social science research in the Western Balkans (Albania, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, Macedonia, Montenegro and Serbia). Social science research aids in the understanding of the specific reform needs of countries in the region and in identifying the long-term implications of policy choices. Researchers receive support through research grants, methodological and thematic trainings as well as opportunities for regional and international networking and mentoring. The RRPP is coordinated and operated by the Interfaculty Institute for Central and Eastern Europe (IICEE) at the University of Fribourg (Switzerland). The programme is fully funded by the Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC), Federal Department of Foreign Affairs.

 
The views expressed in this text are those of the authors and do not necessarily represent opinions of the SDC and the University of Fribourg.

POETEKA - CELAP: Urat drejt “lëndës së errët"

VIOLETA MURATI - Urat drejt "lëndës së errët"


E vetmja studio e multimedias në rajon brenda një universiteti (në Universitetin Evropian të Tiranës, UET) është inauguruar dje me dy veprimtari kulturore; njëra i përket përurimit të numrit të ri të revistës "Poeteka", dhe tjetra prezantimi i fotoekspozitës nga disa studiues të rinj nga Universiteti Filozofik i Beogradit

 

Një pjesë e veshur me bojë të jeshiltë, shtrirë një tapet i kuq, me një tavolinë klasike në mes duke ndarë mjediset nga salla kanë krijuar pamjen fillestare të studios së vetme multimediale në rajon. Studentët vendosin menjëherë në statikë aparatët e tyre të vegjël, ndërsa lajmërohemi se nuk është çudi që e gjithë kjo skenë një ditë do të paraqitet si projekt filmik.

E vendosur në qendrën universitare të UET, ky mjedis është inauguruar dje me dy veprimtari kulturore. Janë mbledhur shkrimtarë, përkthyes, antropologë e piktorë që janë përfshirë në projektin e revistës "Poeteka" për të përuruar numrin e 42-të të saj.

Pjesë e kësaj veprimtarie janë bërë dhe studiues të rinj nga Universiteti Filozofik i Beogradit me projektin social, paraqitur përmes fotoekspozitës me titull "Out of sight: poverty, rurality, gender".

Revista letrare, unike në vend, mbajtur me një rezistencë të pakrahasueshme nga shkrimtari Arian Leka është nga të parët që e ka përfshirë letërsinë rajonale, prej vitesh në një demografi të re zhvillimi, edhe pse këto kohë të fundit po trumbetohet një lloj aksioni mbi punën me "gjuhët pak të njohura", apo "letërsitë e vendeve të vogla".

Në këtë hartë, këmbimi letrar ka një statistikë për Lekën duke shpjeguar se kolegët e tyre tashmë po zënë vend në letërsinë evropiane, ndërsa metri i letërsisë shqiptare mbetet pothuaj i papërfillshëm.

Konstatimi është i brendshëm kur vetë jeta letrare nuk arrin të çajë vetminë, nga mosdëshirë komunikimi, të ndjerit mirë me vetveten apo arrogancën për mos t'u matur me të tjerët.

Krahas këtij fakti por dhe gjendjes natyrale për të çarë këtë vetmi, Leka ka treguar se kanë pasur në fokus letërsinë e gjuhëve të vogla duke ndërtuar një ekip përkthyesish të rinj, nga letërsia e rajonit, nisur nga sllovenia deri në Bullgari.

Bartja konkrete: deri tani 30 autorë të letërsisë nga Evropa juglindore kanë ardhur në shqip, me praktikën e vënies së 30 përkthyesve të rinj përballë origjinalit.

"Nuk kemi bërë studime, por ka një konkluzion se janë pak autorë shqiptarë që pothuaj aspak nuk komunikojnë me lexues të huaj. Letërsia shqipe vazhdon të jetë e izoluar me iniciativa pa perspektivë afatgjatë…", tërheq vëmendjen Leka, duke shtuar se edhe autori i qendrës, rasti Kadare, nuk ka shërbyer që të kthehet vëmendja nga letërsia shqipe.

Sa kohë zgjasin dilemat se çfarë do të bëhet me këtë letërsi, dhe një lloj inventari për të vetët – letërsia e fqinjëve vazhdon të reflektohet në shqipe.

Për këtë revista "Poeteka", ka përfshirë si modele autorë nga vendet fqinje, për të parë se ardhja e tyre në shqipe krahasimisht përkon me faktin e një letërsie shumë të mirë, me autorë që po zënë vend në letrat evropiane.

Në të kundërt, përkthyesi nga gjuhët sllave, gazetari Ben Andoni thotë se shqetësimi vazhdon të mbetet te fakti se letërsia jonë nuk gjen të njëjtin paritet as te fqinjët, duke mbetur shkrimtarët dhe përkthyesit shqiptare ende të diskretituar.

Ndërsa janë bërë pjesë në këtë veprimtari dhe studiues të rinj nga Universiteti Filozofik i Beogradit, Yelena Ceriman, Aleksander Pavlovic, Gazela Pudar Drasko, të cilët kanë prezantuar fotoekspozitën me titull "Out of sight: poverty, rurality, gender", një projekt me bazë sociale që përfshin zonat rurale në Serbi dhe Kosovë.

Pamje tronditëse, por jo të panjohura që sensibilizojnë sigurinë sociale…

Në kontekstin e interpretimit Leka ka thënë se po hapen marrëdhënie të rënia mes dy vendeve, përmes këtij universitetit filozofik të Beogradit, "që po ndodh prej kohësh, të rinj që bashkëpunojnë për t'i parë proceset tona krejt ndryshe".

Nevoja e zgjerimit të këtyre interpretimeve përmes sociologjisë, antropologjisë, psikologjisë etj., kanë krijuar një boshllëk në vështrimin e letërsisë sot, duke ndërprerë studimin e asaj "lënde të errët" që ishte dorë e parë në letërsinë e viteve '30, e ndërprerë…


http://www.mapo.al/2016/11/urat-drejt-lendes-se-erret/1

_____________

The text is a result of the project Out of Sight: Poverty, Rurality, Gender", implemented within the RRPP programme framework.

The RRPP promotes social science research in the Western Balkans (Albania, Bosnia and Herzegovina, Kosovo, Macedonia, Montenegro and Serbia). Social science research aids in the understanding of the specific reform needs of countries in the region and in identifying the long-term implications of policy choices. Researchers receive support through research grants, methodological and thematic trainings as well as opportunities for regional and international networking and mentoring. The RRPP is coordinated and operated by the Interfaculty Institute for Central and Eastern Europe (IICEE) at the University of Fribourg (Switzerland). The programme is fully funded by the Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC), Federal Department of Foreign Affairs.

 
The views expressed in this text are those of the authors and do not necessarily represent opinions of the SDC and the University of Fribourg.

 

31 October 2016

ARIAN LEKA - Braktisja e Periferisë Letrare

ARIAN LEKA - Braktisja e Periferisë Letrare


MAPO, 29 tetor 2016

http://www.mapo.al/2016/10/braktisja-e-periferise-letrare/1


Ekskluzive/ Poeti Arian Leka me kumtesën me titull "Qendrat dhe periferitë letrare: 'letërsitë e vogla' në Republikën e Letrave", mbajtur në Bibliotekën e Universitetit të Shkodrës, me rastin e kolokiumit "Kufinjtë kulturorë dhe muret linguistike"



Sugjerohet mirëkuptim sa herë që përdorim, qoftë dhe ngushtësisht, terma të tilla si, "letërsi të vogla / letërsi të mëdha" apo "gjuhë minore / literaturë  e panjohur". Përmes këtyre termave studiuesi Theo D'haen rikthen në kritikën letrare konceptin e një "perspektive botërore" në të vështruarit e letërsisë. Përveç këtyre, kërkohet marrëveshje edhe në përdorimin e përkufizimeve "kulturë / gjuhë e shkrimtar periferish" apo "kultura të vogla" dhe "letërsi e margjinave"

Për ta qartësuar idenë e tij, e cila ka zanafillën më së paku që prej J.W.Goethe-s së periudhës së Weimar-it, Theo D'haen vë përballë letërsive tradicionalisht të mëdha letërsitë më pak të njohura, letërsitë pak studiuara, letërsitë pak të përkthyera dhe me pak qarkullim, pjesë e së cilës është edhe letërsia e shkruar në gjuhën shqipe. Si shembull të këtij përkufizimi të gjerë ai sjell "letërsinë europiane", si letërsi që është klasifikuar përherë si "letërsi e madhe" dhe që shpesh përdoret edhe si eponim i "letërsisë botërore". Linguocentrizmi duket sikur e humb rëndësinë në kuadrin e perspektivës së letërsisë botërore, pasi siç shkrunte Aleš Debeljak"Letërsia e Republikës së Letrave flet veç një gjuhë, gjuhën e përkthimit…" Nga kjo pikëpamje, ato që mund të përfitonin nga gjendja e re janë "letërsitë e vogla". Letërsitë e këtyre gjuhëve mund të zinin një vend më përfaqësues brenda "letërsisë botërore", përderisa përparësi merr parametri estetik dhe origjinaliteti dhe jo gjuha e madhe apo e vogël e shkrimit të tekstit në origjinal.

Me përkthimin e letërsive të gjuhëve më të vogla drejt gjuhëve të mëdha zbehet disi edhe linguofobia ndaj termave gjuhë/kulturë e vogël. Por sa herë që përkufizojmë nocionin gjuhë e vogël apo letërsi e këtyre gjuhëve, jemi në një mendje se në kuadrin e "globalizmit kulturor" krijimtaria letrare e atyre gjuhëve e humbet autonominë, duke u bërë e varur nga përkthimet dhe përkthyesit. Pjesë e kësaj vartësie, madje që prej fillesës së ekzistencës së saj, është edhe letërsia e shkruar në gjuhën shqipe.

Gjatë procesit të transferimit të saj drejt një konteksti më  të  gjerë, përkthimi duhej të ishte futur "in medias res" me rol parësor. Me letërsinë shqiptare  kjo gjë nuk ka ndodhur. Së paku jo në mënyrë të organizuar. Ku mund ta vendosim letërsinë shqiptare brenda kulturës letrare globale?

Po si ndihen autorët shqiptarë dhe letërsia që krijohet në gjuhën shqipe përballë riorganizmit të sistemit dhe kontekstit global? Vetëfajëson mbi mungesën e organizimit apo e identifikojnë si joefikase punën e strukturave, të institucioneve, të përfaqësuesve dhe të operatorëve publikë apo privatë, që prodhojnë politikat në lidhje me krijimtarinë, librin dhe produktin letrar? Pajtohen më shumë me mungesën apo me mosnjohjen e kontributeve të tyre letrare? A i janë afruar shkrimtarët shqiptarë qendrës së sistemit të letërsisë botërore apo përjetojnë ndjesinë e inferioritetit, brenda së cilës funksionojnë, si pjesë e provincializmit kulturor global?

Sa herë që bie fjala për letërsitë, pamundësia e mbrojtjes nga provincializmi bëhet e njëllojtë si për qendrat, ashtu edhe për periferitë kulturore. Sipas Milan Kundera-s provincializmi, si gjendje komplekse dhe kompleksive njëherazi, përgjon tjetërkund. Nuk ka kombe provincialë dhe kultura provinciale. Kombet dhe kulturat provincializohen. Së paku që prej romantizmit e këtej, kombet e provincializuar kërkojnë që konteksti i tyre i vogël të bëhet i dukshëm. përmes shkrimtarëve, sidomos. Si të bëhej fjalë për një detyrë, kombet e provincializuar e thërrasin shkrimtarin që t'u japë gojë edhe zë në sy të historisë botërore. Prej kësaj marrëdhënieje kombi i provincializuar identifikohet dhe beson se vendoset më pranë qendrës. Mosvëmendjen e historisë botërore ndaj ekzistencës së tyre, kombet e provincializuar kërkojnë ta kompensojnë përmes letërsisë, veçanërisht prej asaj letërsie që shprehet haptazi pro interesave të etnisë dhe kombit. Por, siç theksojnë Deleuze dhe Guattari "ngaqë në letërsitë e vogla talenti nuk është me  bollëk, kushtet për shprehje të individualizuara nuk janë aq të përshtatshme sa mund të krijonin mjeshtrin  përfaqësues, i cili do të mund të ndahej nga të shprehurit kolektiv". Ndaj dhe në këto vende, edhe pse në erën moderne të historisë, i gjejmë ende në përdorim titujt retorikë të "poetëve kombëtarë" apo "shkrimtarëve të kombit" apo i ngrenë kultin e letërsisë paraautoriale.

Kombet e provincializuar dhe ata që i drejtojnë, i udhëheqin apo i qeverisin anashkalojnë faktin se "letërsitë e vogla" kanë nevoja më të shumta se "letërsitë e mëdha". Për ata ekzistenca formale në hartën letrare është më domethënëse se vlera që një autor i "letërsive të vogla" i shton "letërsisë botërore".

Në Shqipëri, nuk kemi ndeshur aq bashkërendim vullnetesh e qëllimesh, sa të bindemi se po mbërrin një mendësi e re, që ia lehtëson rrugën drejt konfirmimit "letërsisë së vogël". Më shumë se sa për suksesin, kemi kontribuar në dështimin e kësaj letërsie. Por gjithë sa përmendëm është një pjesë e marrëdhënies së kombit të provincializuar me shkrimtarin, por jo më e rëndësishmja. Shkrimtari mund ta përmbushë më  së  miri "detyrën", por vokacioni i tij do të mbetet në limb brenda etnisë, derisa të lindet përkthyesi, portreti i të cilit brenda kulturave të vogla ka më shumë tiparet e Hermesit transportues se sa të Atlasit që mban peshë në një kulturë. Për shkak të vartësisë nga përkthimi dhe nga përkthyesi, vlerat e krijuara brenda "letërsive të vogla" rrezikojnë të humbasin apo të shfaqen me vonesë. Prej këtej, "letërsitë e vogla" krijojnë mendimin se nuk mund të maten me "letërsinë e madhe" dhe nuk mund t'i shtojnë asaj ndonjë vlerë. Krejtësisht i kundërt shfaqet provincializmi i qendrave, i cili vjen në formën e bindjes se "letërsia e madhe" "është mjaftueshmërisht e pasur dhe për këtë shkak ajo nuk ka interes mbi atë çfarë shkruhet në vende të tjera." Është i njohur fakti se "kulturat e vogla" emetojnë po aq eufori sa ç'prodhojnë mosbesim ndaj tyre "kulturat e mëdha". Por a kanë bërë autorët dhe institucionet e përfaqësimit të tyre përpjekje për të qenë pjesë e ndonjë sistemi letrar, në kuptimin rajonal, europian a botëror?

 

*Fragment

Total Pageviews